Bersikap realistik, tiada model sempurna pemisahan jawatan peguam negara dan pendakwa raya

2026-02-27 - 00:13

Sejak kebelakangan ini, semakin ramai menteri dan Ahli Parlimen termasuk penyokong kerajaan lantang mengkritik dasar, tindakan dan cadangan pentadbiran sendiri. Pada Selasa lalu sahaja, sekurang-kurangnya tiga insiden sedemikian berlaku. Dalam dua sidang berasingan, Ahli Parlimen DAP merangkap Menteri Pengangkutan Loke Siew Fook serta rakan parti dan Parlimen beliau, Khoo Poay Tiong, menyuarakan rasa tidak puas hati terhadap cara kerajaan menangani aduan terhadap Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM). Ia dilihat sebagai usaha meyakinkan penyokong parti yang agenda reformasi institusi masih menjadi keutamaan. Pada masa sama, Rafizi Ramli daripada PKR mengetuai sekumpulan 10 Ahli Parlimen parti itu membangkitkan kebimbangan terhadap pindaan Perlembagaan yang telah lama dijanjikan, iaitu pemisahan peranan peguam negara (AG) dan pendakwa raya (PP). Reformasi ini menjadi janji dalam manifesto Pakatan Harapan (PH) pada PRU 2022 dan akhirnya muncul apabila Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026 (CAB 2/26) dibentangkan di Dewan Rakyat pada Isnin. Ada yang berbisik Rafizi sekadar mahu ‘mencucuk’ Perdana Menteri Anwar Ibrahim yang juga presiden PKR. Namun, tidak kurang juga memuji ketelitian bekas menteri ekonomi itu dan melihatnya sebagai pemimpin yang peka terhadap perincian. Apa pun niatnya, persoalan sebenar ialah sama ada kebimbangan yang dibangkitkan itu berasas. Teras perbahasan ini ialah prinsip asas: peguam negara yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat perdana menteri dan bertindak sebagai penasihat undang-undang utama kerajaan, tidak sepatutnya pada masa sama memegang kuasa sebagai pendakwa raya. Gabungan kuasa ini membuka ruang kepada pendakwaan terpilih dan bias politik. Contoh sering dipetik ialah keputusan peguam negara sedia ada tidak meneruskan kes rasuah terhadap Timbalan Perdana Menteri Zahid Hamidi walaupun ia sudah berada di peringkat pembelaan yang mencetuskan tuduhan berat sebelah. Penyelesaian secara teori nampak mudah: mengasingkan peranan perdana menteri daripada pelantikan pendakwa raya. Hujah sama telah lama dibangkitkan bagi jawatan penting lain seperti ketua hakim negara dan ketua pesuruhjaya SPRM. Di bawah CAB 2/26, pelantikan peguam negara dicadangkan dibuat berdasarkan syor Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan (SPKP). Di atas kertas, cadangan ini kelihatan munasabah. Namun realitinya hampir semua anggota SPKP juga mempunyai kaitan pelantikan dengan perdana menteri. Pengerusi Suruhanjaya Perkhidmatan Awam dan peguam negara sendiri dilantik Yang di-Pertuan Agong atas nasihat perdana menteri. Anggota lain pula dilantik atas nasihat ketua hakim negara, yang pelantikannya juga disyorkan perdana menteri. Penglibatan besar perdana menteri ini bukanlah sesuatu yang luar biasa atau mencurigakan, memandangkan beliau dianggap mempunyai mandat rakyat. Rafizi dan rakan-rakannya berpendapat perlindungan yang lebih kukuh ialah mewajibkan jawatankuasa pilihan Parlimen mengadakan sesi pendengaran awam, diikuti dengan undian di Dewan Rakyat. Secara teori, ini memberi suara lebih langsung kepada rakyat. Namun, realiti politik menjadikan anggapan itu lebih idealistik daripada praktikal. Idea ini dipercayai berasaskan model Amerika Syarikat yang kelihatan demokratik di atas kertas. Tetapi kebelakangan ini, sesi pengesahan Senat AS bagi pelantikan hakim Mahkamah Agung, peguam negara dan jawatan tinggi lain sering bertukar menjadi medan politik kepartian. Versi Malaysia juga berisiko menghadapi masalah sama. Sebagai contoh, jika PAS memegang kuasa, apa yang boleh menghalang Ahli Parlimennya daripada meluluskan calon lebih cenderung menegakkan prinsip syariah berbanding undang-undang sivil, walaupun bercanggah dengan sentimen majoriti rakyat? Cadangan undian pengesahan di Dewan Rakyat juga tidak terlepas masalah. Dalam sistem Westminster, perdana menteri tetap boleh menggunakan disiplin parti untuk mengawal undian gabungan untuk memastikan calon pilihannya diluluskan. (Pastinya pasukan Rafizi tidak mencadangkan pelantikan pendakwa raya dibuat melalui undi bebas mengikut suara hati.) Satu lagi bantahan ialah cadangan tempoh jawatan tetap selama tujuh tahun bagi individu yang dilantik. Walaupun tidak banyak penjelasan diberikan, secara logiknya, tujuan tempoh ini untuk memastikan jawatan pendakwa raya merentasi lebih daripada satu penggal Parlimen. Persoalan sama ada perkara ini benar-benar perlu boleh diperhalusi melalui perbincangan, di mana kompromi boleh dicapai dengan mudah. Seruan Rafizi dan sekutunya supaya jawatankuasa pilihan Parlimen memperincikan cadangan ini seolah-olah mengandaikan bahawa satu model sempurna boleh diwujudkan. Hakikatnya, mereka sendiri tentu maklum tiada sistem ‘kebal’ sepenuhnya. Akhirnya, apa jua model bergantung kepada integriti pemegang jawatan untuk melaksanakan tugas dengan niat baik serta berpegang pada semangat dan tujuan Perlembagaan, seperti diikrarkan dalam sumpah jawatan. Desakan Rafizi untuk penelitian tambahan hanya menyebabkan kelewatan dalam melaksanakan reformasi yang telah lama dijanjikan. Cadangan sedia ada dalam CAB 2/26 bukanlah tanpa nilai. Sebarang penambahbaikan boleh dibuat sebelum rang undang-undang ini diluluskan, selaras dengan amalan Parlimen. Jika perlu, pindaan lanjut juga boleh dibuat selepas undang-undang berkuat kuasa, seperti yang telah berlaku berkali-kali sebelum ini. Dengan PAS kini menerajui Perikatan Nasional (PN), ramai rakyat Malaysia bimbang wacana Parlimen dan masyarakat akan menjadi lebih tajam serta memecahbelahkan. Pemimpin dan Ahli Parlimen kerajaan perpaduan seharusnya menggunakan masa terhad sebelum pilihan raya umum akan datang untuk menunaikan reformasi dijanjikan, khususnya perkara mudah dilaksanakan, andai mereka mahu terus kekal berkuasa. Ini memerlukan mereka mengetepikan perbezaan dan bekerjasama, bukannya saling berlawanan. Sebarang tindakan sekadar bersifat sandiwara politik wajar dihentikan. Ibrahim M Ahmad ialah pembaca FMT. Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.